Davalarda iddiayı ya da savunmayı destekleyici delil ya da ispat vasıtası olarak kullanılmak üzere imza, yazı ve sahtecilik incelemelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Örneğin, ceza hukukunda resmi ve özel evrakta sahtecilik yapmak, yani bir çek ya da bonoyu veya bir tapu senedini sahte olarak oluşturmak ya da başkasının adıyla imzalamak suçtur. İste böyle bir ceza davasında, dava konusu çek ya da senet altındaki imzanın aidiyetinin ya da gerçekliğinin belirlenmesi için bilirkişi incelemesine başvurulmaktadır.

Özel hukuk alanında, alacak davalarında, çek, senet takiplerinde, sözleşmeden doğan anlaşmazlıklarda, taraflardan birinin imzasını inkâr etmesi halinde imza incelemesi yaptırılmaktadır. Bu tür imza incelemesinin hangi yöntem ve esaslara göre yapılacağının belirlenmesi için bir takım hukuki düzenlemeler yapılmış, yasalara maddeler konulmuştur. Adli belge inceleme olarak adlandırılan yazı, imza ve sahtecilik incelemeleri ile ilgili kanun maddeleri, kullanım amacına uygun olarak, HUMK ve İİK’da yer almaktadır.

El yazısı ve imza incelemelerinde uyulması gereken temel şartların yanında adli belge incelemesinde kullanılan 7 temel parametre vardır. Bu 7 parametre; yazı yönü, boyutu, işleklik derecesi, düzeni, alışkanlıkları, sürat ve presyon (baskı derecesi) olarak sıralanabilir.

Adli belge incelemelerinde kullanılan parametrelerin temel çıkış noktası el yazısı kişilik bağlantısını kurmaya çalışan grafolojik çalışmalardır. Modern grafolojinin kurucusu sayılan J.Crepieux Jamin'in belirtilen amaca yönelik titiz çalışmalarının sonucunda bir el yazısını oluşturan temel unsurlar ortaya çıkarılmıştır. Bu genel unsurlar yazının yazıldığı dile, ülkeye, zamana bağlı olmaksızın her el yazısı ve imzada görülür. Ancak fotokopi belgeler üzerindeki yazıların ve imzaların tüm grafolojik tanı unsurlarını yansıtmazlar, veya nadir olarak yazının yazılmasında kullanılan standart dışı enstrüman veya zemin bu vasıfların tümünün analizini güçleştirebilmektedir.

Şekil

Harflerin şeklini oluşturan yapılandırma biçimleri ile bir harfin kendi öğeleri arasındaki orantısallık olarak tanımlanmaktadır. Konstrüksiyon, tersim şekli olarak da adlandırılmaktadır. Bu unsur her bir harfin konstrüksiyonu açısından başlangıç ve bitiş noktaları itibariyle kalemin izlediği yol, biçimin kaç hareketle oluşturulduğu hususlarını kapsadığı gibi, ayrıca bir harfin biçimini oluşturan iç öğelerin birbirlerine göre oranlarını kapsamaktadır. Ayrıca, bağlantılı stilde yazılmış yazılarda da harfler arasındaki bağlantıların oluşturulma biçimi, harf dış rakam ve işaretlerin tersim tarzı da şekil unsuru dâhilinde düşünülmelidir.

Harflerin ve diğer işaretlerin şekli, yazının iletişim fonksiyonu açısından bakıldığında ilk öğrenilmesi gereken unsurdur. Şekil, kuvvetli bir sabite olmakla birlikte bir kişinin aynı harf için değişik şekli varyasyonlar içerir bir yazı tarzı oluşturabildiği de dikkate alınmalıdır. El yazısı ve imza incelemesinde bilinmesi gereken özelliklerin başında kişinin harfleri yapış (konstrüksiyon) şekilleri, harflerdeki kişisel orantılar ve bu harflerin bağlantı şekil ve noktaları gelmektedir.

Boyut, Ölçü

Harflerin yatay ve dikey eksende kapladığı alan ölçü olarak tanımlanmaktadır. Harflerin boyutları (harflerin enine ve boyuna ölçüleri), yazının ölçüsüdür. Tüm yazıların bir boyutu vardır. Zira harfleri büyük ve geniş (büyük yazı), harfleri küçük ve dar (küçük yazı), büyük harfleri ile derecede yüksek (yüksek yazı) veya küçük yazıların boyutuna ulaşan (basık yazı) olarak sınıflandırabiliriz. Yazının boyutu aynı zamanda kişinin hareket ustalığını da az çok ele verir.

İstikamet, Meyil İşleklik Derecesi

İstikamet, harflerden oluşan kelime ve kelime gruplarının oluşturduğu yatay hattın kâğıdın yatay ekseniyle yaptığı açı olarak tanımlanmaktadır. Bu yönlenme yatay eksenle paralellik gösterdiği gibi, yatay eksene göre sağ üst veya sağ altta yer alan noktalara doğru eğilim gösterebilir. Uygulamada “meyil” kavramı yerine de kullanılmakla beraber, meyil veya eğim daha farklı bir parametredir. Meyil, harflerin oluşturduğu dikey hattın yatay eksenle yaptığı açıdır. İstikamet ise kâğıdın çizgili, çizgisiz veya kareli oluşuna göre sapmalar gösterilebilir.

Baskı, Tazyik (Presyon)

Kalemin belge üzerinde meydana getirdiği basınç olarak tanımlanmaktadır. Bu parametreler normal koşullarda yazan kişinin alışkanlığı ile sıkı bir bağlantı içinde olmakla beraber, kullanılan kalemin türü ve zemin özelliklerinden etkilenmektedir. Kâğıda uygulanan basınç ön yüzden stereotoskopik olarak anlaşılabileceği gibi, kağıdın arkasında bıraktığı fulaj izinden de anlaşılmaktadır.

İmza atarken kaleme yapılan baskı kişisel özelliklerdendir. Bazı kimselerin imzalarını atarken kaleme yaptıkları baskı çok hafiftir. Bazıları ise imzalarını neredeyse imza attıkları kâğıdı yırtacak şekilde atarlar. Bu nedenle taklit edilen imzaların orijinalindeki gibi kalem baskısıyla atılması neredeyse imkânsızdır. Kalem üzerindeki baskının değişimi çizgi kalınlığı ve kalitesi ile yoğunluğu üzerinde değişiklik meydana getirir.

Yazının basıncı da değişken yazı özelliklerinden biridir. Yazı vasıtalarına ve yazının yazıldığı şartlara göre kolayca değişebilmektedir. Bazı kişiler belirli çizgilerde kalem basıncını çeşitli şekillerde yapma eğilimindedirler. Kalem ucunun esnekliği sert, yumuşak, sivri veya kalın olması, kâğıdın cinsi, yazının üstünde yazıldığı zeminin yumuşak veya sert olması, yazının hızı basıncı etkileyen faktörlerdir.

Hız, Sürat

Yazının hızı da şartlara göre değişebilen ve yazının ritmini ve akıcılığını da etkileyen bir unsurdur. Yazar yavaş ve düşünerek yazıyorsa ritim ve akıcılık bazen artmakta bazen de azalmaktadır. Yine bir yazıda görülen kalem kaldırmalar ve duraklamalar da hıza bağlı olarak değişebilmektedir. Yavaş ve dikkatli yazılan yazılarda kalem kaldırmalar sıklaşır, buna karşılık hızlı ve dikkatsiz yazılan yazılarda kalem kaldırma ve duraklamalar seyrektir. Ancak çok karakteristikleşmiş yazı ve imzalarda kişinin sabitleşmiş bazı duraklamalar yaptığı görülmektedir. Olağandışı duraklama ve kalem kaldırmalar kopya veya taklit belirtisi olarak dikkate alınmalıdır.

Yazının sürati veya hızını birim zamanda oluşturulan kelime sayısı veya bir imzanın atılış süresi olarak tanımlanmaktadır. Bu unsur kişiler arasında önemli farklar göstermekle birlikte, aynı kişi yeterli bir sürat dahilinde yazı yazma alışkanlığı kazanmış ise not alma, dikte gibi özel bir durumla karşılaştığında yazısının hızını normal hızına göre arttırabilmektedir. Seri olarak çok sayıda imza atma zorunluluğunda olan bir kişi de zaman kısıtlılığı nedeniyle imzasının süratini arttırmak zorunda kalabilir.

Seyir, Devamlılık, Süreklilik

Biçimi oluşturan çizgilerin devamlılığı, sürekliliği anlamını taşımaktadır. Kişisel alışkanlığa bağlı olarak bir harfin yapılışında bile çizginin seyrini kesen duraklamalar olabilir. Fakat bitişik yazı stilinde ve imzalarda seyir daha belirgin bir parametredir. İmzalarda çizgi seyrindeki kopukluk ve duraklamaların kişinin alışkanlığı ile ilgili olduğu gibi, sahtecilik aracı olarak da karşımıza çıktığı görülmektedir. Bu ikisi arasındaki fark diğer tüm parametrelerle birlikte çizginin bitiş ve yeniden başlayış noktalarının imzanın hangi bölgelerinde oluştuğu ve bitiş noktası ile yeniden başlayış noktalarının doğallık arz eden kalitesinin irdelenmesiyle mümkün olabilmektedir. Bu bölgelerde yapılan gizlemeye yönelik yapay rötuşlar sahtecilik aracı olarak kabul edilmektedir.

İstif, Tertip

Bir kelimeyi oluşturan harflerin ve kelimelerin birbirleriyle gösterdiği dizilim şemasıdır. Bu dizilim, tertipli yazılarda yatay ve dikey eksen bakımından muntazamdık eğilimi gösterse de, hiçbir zaman matbaa yazısı kadar düzgün bir yapıya ulaşamaz. Aynı kişinin yazısında da istif varyasyonları görülebilir. Kâğıdın düz veya çizgili olması, baştan düzgün bir yazı yazma niyeti, aşırı hızlı yazma zorunluluğu vb. yazıdaki tertibi etkileyebilir. Ancak bu tür faktörler dikkate alınmak kaydıyla bir parametre yararlı bir şekilde kullanılabilir.

İşleklik Derecesi, Alışkanlıklar

Bu parametre ise yazının basıncı, hızı ve seyrine ilişkin varyantların oluşturduğu bir faktördür. Esasen her parametre belli çerçevede otomatikleşme eğiliminde olan bir alışkanlığın ürünüdür. Ancak burada kastedilen alışkanlıklar daha ziyade yazarın oluşturduğu spesifik grafik işaretler, kısaltma tarzları, tashih tarzı, noktalama işaretlerinin yeri ve şekli gibi unsurlardır.

DAHA DETAYLI BİLGİ ALMAK VE AKLINIZA TAKILAN SORULAR İLE İLGİLİ BİZİ ARAYABİLİRSİNİZ.